دکتر يونس شکرخواه، پژوهشگر ارتباطات، مدرس روزنامهنگاري، روزنامهنگار
اين مقاله در دومين سمينار ميانمنطقهاي کشورهاي آسياي مرکزي ـ غربي و جامعه اطلاعاتي (تهران، ۱۱ و ۱۲ شهريور ماه ۱۳۸۲) ارائه شد
| بررسی تطبيقی محتوای اعلاميههای کنفرانسهای منطقهای تدارک اجلاس جهاني جامعه اطلاعاتي
دوشنبه ۲۲ ارديبهشت ۱۳۸۲
دکتر يونس شکرخواه
مقدمه
براي برپايي کنفرانس عالی سران جهان درباره جامعه اطلاعاتی که در دسامبر 2003 (آذر 1382) از سوی سازمان ملل متحد در ژنو تشکيل می شود تاكنون سه نشست تداركاتي برگزار شده است .
اولين نشست كميته تداركاتي اجلاس روزهاي اول تا پنجم ماه جولاي سال 2002 برگزار شد نخستين نشست كميته تداركاتي كه به PrepCom 1 موسوم شد در ژنو برگزار شد.
نشست دوم PrepCom 2 طي روزهاي 17 تا 28 فوريه سال 2003 در ژنو برگزار شد
نشست سوم PrepCom 3 كميته تداركاتي نيز در روزهاي پانزدهم تا بيست و ششم ماه سپتامبر سال 2003 در ژنو برگزار شد.
اما کنفرانس عالی سران جهان درباره جامعه اطلاعاتی علاوه بر نشستهاي كميته تداركاتي تاكنون شش كنفرانس منطقهاي نيز برگزار کرده است که همه اين كنفرانسها با صدور اعلاميه های نهايي به کار خود پايان داده اند.
شش كنفرانس منطقهاي مورد بحث اين مقاله عبارتند از:
1. كنفرانس منطقهاي آفريقا - باماكو(مالي ) : ( 25 تا 30 مه 2002)
2 . كنفرانس منطقهاي پان اروپايي - بخارست(روماني) : ( 7 تا 9 نوامبر 2002)
3 . كنفرانس منطقهاي آسيا – اقيانوس آرام - توكيو (ژاپن ) : (13 تا 15 ژانويه 2003)
4 . كنفرانس منطقهاي آمريكاي لاتين و حوزه كارائيب - با وارو (دومينكن) : (29تا 31 ژانويه 2003)
5 . كنفرانس تداركاتي آسياي غربي - بيروت (لبنان) : (4 تا 6 فوريه 2003)
6 . كنفرانس منطقهاي پان عربی- قاهره (مصر) : (16 تا 18 ژوئن 2003)
در اين مقاله تلاش می شود محتوا ی اعلاميه های شش كنفرانس منطقهاي مزبور مورد بررسی تطبيقی قرار گيرد.
بررسی محتوا ی اعلاميه های شش كنفرانس منطقهاي
1 . كنفرانس منطقهاي آفريقا - باماكو(مالي)
كنفرانس منطقه اي آفريقااز 28 تا 30 مه سال 2002 (7 تا 9 خرداد 1381 ) در باماکو برگزار شد .شركت كنندگان در اين كنفرانس يعنی دولت هاي آفريقايي، بخش خصوصي و نهادهاي جامعه مدني در اعلاميه ای 2590 کلمه ای بر روي موارد مهمي توافق كردند. آنها اعلام کردند اين كنفرانس در واقع ادامه چهارده پيش كنفرانس و چهار ورک شاپ و يک ميز گرد است که پيش از اين كنفرانس در آفريقا برگزار شده و اين اعلاميه مکمل مصوبات آنهاست .در هر صورت آفريقايي ها در اعلاميه باماکو چهار نکته کليدی را در قالب چهار پرسش مطرح مي سازند که روح نگاه آنان را نسبت به جامعه اطلاعاتي به نمايش مي گذارد . اين چهار پرسش عبارتند از :
الف. جامعه اطلاعاتي چه چيزي برای آفريقا به ارمغان مي آورد؟
ب. آفريقا چه چيزي برای جامعه اطلاعاتي به ارمغان مي آورد؟
ب. آفريقا چگونه مي تواند در جامعه اطلاعاتي مشاركت كند؟
ج. آفريقا خواهان حفظ چه چيزي در جامعه اطلاعاتي است؟
«آفريقا بايد در چارچوب NEPAD (New Partnership for Africa’s Development ) يا همكاري جديد آفريقا برای توسعه از جهاني سازي هماهنگ و گسترده تمام بخش هاي توسعه براي ايجاد سرمايه گذاري هائي كه خدمات عمومي، دسترسي هاي بين المللي و ايجاد محتواهايي كه نيازهاي اساسي مردم آفريقا را در نظر مي گيرد، بهره ببرد»
اين پاسخ(بندA ) اعلاميه باماکو به پرسش اول است.
اما پاسخ اعلاميه به پرسش دوم نيز جالب است : در بند B اعلاميه باماکو اين عبارت به کار رفته است :
“The rich cultural diversity of Africa should be showcased and widely disseminated in cyberspace”
يعني «تنوع فرهنگي غني آفريقا بايد به نمايش درآيد و به صورتي وسيع در فضای سايبر منتشر شود.»
اعلاميه باماکو پاسخ پرسش های بعدی را نيز از زاويه ای کاملا آفريقايي مي دهد ، و در عين حال خواستار مواردی کاملا مشخص مي شود:
- بايد سرمايه گذاري ويژه اي براي ديجيتالي كردن كتابخانه ها ي آفريقا انجام شود تا ميراث فرهنگي اين قاره را حفظ كند و اين امر مي تواند يكي از فعاليت ها براي شكل دادن به جامعه اطلاعاتي باشد.
- ويژگي هاي خاص آفريقا در تصميم گيري هاي بين المللي بايد در نظر گرفته شود.
- چند زباني و تنوع فرهنگي به عنوان نيروي محركه توسعه محتوا براي استفاده بومي و بين المللي حفظ شود .
- توليد محتواي بومي بايد بالاترين اولويت را داشته باشد.
- ارتباطات به مثابه پايه موجوديت فردی و اجتماعي به صورتي امن مديريت شود و توسعه را با توجه به نيازهاي خاص هر جامعه و خصوصاً جامعه آفريقا تعادل بخشد.
افزون بر اين نمايندگان دولت هاي آفريقايي، جوامع مدني و بخش خصوصي در اعلاميه باماکو اعلام کرده اند که از پتانسيل هاي فنآوريهاي اطلاعاتي و ارتباطاتي بايد براي توسعه آفريقا و صيانت از اصول راهنماي تفكرات آن و اتخاذ يك ديدگاه مشترك درقبال جامعه اطلاعاتي استفاده شود.آن ها اعلام کرده اندکه اين اصول يكي از تقاضاهاي اصلي كشورهاي در حال توسعه و خصوصاً كشورهاي آفريقايي است.
اصول مورد تاکيد اعلاميه باماکو : اعلاميه باماکو در مقدمه خود بر 10 اصل پای مي فشارد که مهمترين آن ها عبارتند از:
- تمام شهروندان بايدبا استفاده از فنآوريهاي اطلاعاتي و ارتباطاتي به عنوان يكي از خدمات عمومي آشنا شوند.
- شهروندان بايد ازحق آزادي بيان و دسترسي به اطلاعات در سظح جهاني به عنوان حقوق انكار ناپذيربرخوردار باشند تا به شکلي آزادانه به اطلاعات عمومي تمام رسانه ها و نظام هاي چند رسانه اي جديد دسترسي داشته باشند.
- حذف موانع فانون گذاری ، سياسي و مالي براي توسعه تسهيلات ارتباطي
- توسعه بانك هاي اطلاعاتي با توجه به نيازهاي جوامع روستايي .
- استفاده از بسته های نرم افزاري Open Source برای سرمايه گذاري و آموزش كاربران ( چون اين نرم افزارها به صورت رايگان ارائه مي شوندو پياده سازي آن ها با كمترين هزينه انجام مي شود)
- دنبال کردن استراتژي هاي مالي و سرمايه گذاري با توجه به توليد محتوا ، زنان و جوانان.
- مشاركت كامل جامعه مدني و بخش خصوصي در تمام تصميم گيري ها در سطوح بومي، ملي، منطقه اي و بين المللي مربوط به جامعه اطلاعاتي .
- توسعه محتوا و برنامه هاي كاربردي بر اساس نيازهاي بومي.
- برقراري مذاكرات دموكراتيك پيرامون موافقت هاي رسمي و قانوني جديد در جهت تعريف كردن چالشهاي اجتماعي، فرهنگي، اقتصادي، فني و اخلاقي برخاسته از فن آوريهاي اطلاعاتي و ارتباطاتي جديد .
در هر حال كنفرانس منطقه اي آفريقا اگر چه بر روي موضوعات فوق تأكيد داشت،اما نکات مهم ديگری را نيز در خود گنجانده بود . اين كنفرانس بر اين عقيده بود كه « از بين بردن فاصلهي ديجيتالي نيز مانند توسعه زيرساخت هاي مخابراتي يكي از نيازهاي مردم و شهروندان آفريقاست.» ( بندC - از بين بردن فاصلة ديجيتالي)
كنفرانس منطقه اي آفريقا همچنين تأكيد كرد که كشورهاي آفريقائي موارد زير را انجام دهند:
- همكاري كامل با پروسه هاي مقدماتي هر دو مرحله اجلاس WSIS در ژنو 2003 و تونس 2005
- تکيه بر ” منشور آفريقا ” در پخش برنامه هاي راديوئي به عنوان چارچوبي براي توسعهسياست ها و قوانين مربوط به فن آوريهاي اطلاعات و پخش برنامه در آفريقا.
- تشکيل كميته هاي ملي براي هر سه بخش جامعه اطلاعاتي : بخش دولتي، بخش خصوصي و جامعه مدني.
- راه اندازي شبكه تلويزيوني آفريقائي چند جانبه.
اين كنفرانس بر اين عقيده است كه اجلاس های جهاني در ژنو و تونس بايد به ترتيب دو كار زير را انجام دهد:
در دسامبر 2003 در ژنو يک برنامه عمل براي زيرساخت هاي متناسب با كشورهاي در حال توسعه، با توجه خاص به آفريقا و كشورهاي توسعه نيافته ديگر.
- در سال 2005 در تونس يک برنامه عمل براي از بين بردن فاصله ديجيتالي كه نيازهاي كشورهاي در حال توسعه وخصوصاً آفريقا را در برگيرد. ( بندC - از بين بردن فاصلة ديجيتالي)
2 . كنفرانس منطقهاي پان اروپايي - بخارست(روماني)
كنفرانس منطقهاي پان اروپايي( هفتم تا نهم نوامبر 2002 ، بخارست) که در پايان به صدور اعلاميه 1995 كلمه اي بخارست انجاميد تحت عنوان پيشروی به سوي جامعه اطلاعاتي: اصول، استراتژي ها و اولويت هاي فعاليت ، برگزارشد . كنفرانس منطقهاي پان اروپايي جامعه اطلاعاتي را چنين تعريف کرد:
« جامعه اطلاعاتي جايي است كه تمام افراد، بدون توجه به نژاد و مليت آنها، از حق خود در مورد آزادي بيان و آزادي عقيده استفاده مي كنند، كه اين شامل آزادي حفظ عقايد بدون دخالت ديگران، جستجو، دريافت و استفاده از اطلاعات و ايده ها از طريق رسانه ها بدون توجه به سرحدات مرزي مي باشد» (مقدمه اعلاميه بخارست ).
نکته قابل توجه تاکيد اعلاميه بخارست بر بالابردن تنوع زباني و هويت فرهنگي است :
« جامعه اطلاعاتي بر اساس احترام متقابل و برخورداري از بيان فرهنگي پايه گذاري شده است. فن آوريهاي جديد اطلاعاتي و ارتباطاتي جديد بايد بازتاباننده فضای فرهنگي و چند زباني باشند و ظرفيت دولت را براي توسعة سياست هاي فعال در اجرای آن، بالا ببرند. دسترسي و مشاركت در اطلاعات و علوم، مضامين گستره همگانی را منتشر كرده و درك متقابل و احترام به چند زبانگي را پرورش دهند» (اصل سوم : بالابردن تنوع زباني و هويت فرهنگي).
اعلاميه بخارست براي به حداكثر رساندن مزاياي اقتصادي و اجتماعي جامعه اطلاعاتي تاکيد می کند که دولتها نياز به ايجاد يك محيط قانوني، مقرراتی و سياستي دارند که قابل اعتماد، شفاف و بدون تبعيض بوده و قابليت بالا بردن نوآوري هاي تكنولوژيك و رقابتي را داشته باشد، بنابراين به تجهيزات و ابزار لازم خصوصاً در بخش خصوصي، براي گسترش زيرساختار و توسعة سرويس هاي جديد تاکيد می ورزد
«جامعه اطلاعاتي يك پديدة جهاني است و مسائلي چون حفاظت از خصوصي بودن، اعتماد مشتري، مديريت دامنه نامها، تسهيل تجارت الكترونيكي، حفاظت از قوانين مالكيت معنوي، راه حلهاي باز و غيره بايستي توسط مشاركت فعال تمام اعضا مورد توجه قرار بگيرد» (اصل پنجم : راه اندازي يك محيط فعال، شامل چارچوب هاي قانوني، مقرراتی و سياستي).
اعلاميه بخارست در عين حال بر راهبردهاي زير تاکيد می کند:
راهبردهاي الكترونيك (e-strategies) : مشاركت بخش خصوصي براي توسعة كامل و قابل تحمل زيرساختارها، مضامين و برنامه هاي كاربردي بسيار حياتي است. راهبردهاي الكترونيك ملي بايد نيازهاي ويژة جوامع مختلف را در نظر بگيرند و مراحل گوناگون توسعه و ويژگي های ساختار يافتة اقتصاد جهاني را منعكس كنند.
اعلاميه بخارست در عين حال موضوعات در اولويت خود را نيزچنين برمي شمارد :
حکومت الكترونيك (e-government) بازرگاني الكترونيك (e-business) جامعه الكترونيك (e-society) و آموزش و تحصيلات الكترونيك (e-learning & e-education).
اعلاميه بخارست همچنين در پرداختن به بازرگاني الكترونيك درباره بر نقش مشاركت بخش خصوصي تاکيد می کند : «شركت هاي كوچك و متوسط ميتوانند از فن آوريهاي جديد اطلاعاتي و ارتباطاتي براي رشد نوآوري، تشخيص مصالح در بهره وري، كاهش هزينه هاي انتقال و سود بردن از شبكه ها استفاده كنند. براي حمايت از اين روند ها، دولت ها نياز دارند كه از طريق يك محيط فعال براي خدمات، چارچوبي منظم را براي ارتقا و رشد برنامه هاي سرمايه گذاري خصوصي و مشاركت بخش خصوصي ـ دولتي شکل دهند» (بازرگاني الكترونيك: رقابت آميزتر با مشاغل بهتر)
اعلاميه بخارست همچنين آموزش الكترونيك را برای از بين بردن شکاف ديجيتال و توسعة مهارتهاي دسترسي به علوم ضروری می خواند:
« دسترسي به علوم يك ابزار اساسي در توسعة اقتصادي، فرهنگي و اجتماعي است. .... تحصيلات مردم را توانا مي كند تا فقر را ريشه كن كنند، بنابراين، آموزش الكترونيك يكي از مهم ترين مسائل در از بين بردن شکاف ديجيتال است.» (آموزش و تحصيلات الكترونيك: توانا كردن مردم )
3 . كنفرانس منطقهاي آسيا – اقيانوس آرام - توكيو (ژاپن)
دراعلاميه 2891 كلمه اي توکيو تأكيد شد كه هدف اصلي جامعه اطلاعاتي، تسهيل استفادة كامل از فنآوريهاي اطلاعاتي و ارتباطاتي در تمام سطوح جامعه و دسترسي همگاني به شبكه هاي اطلاعاتي با حفظ تنوع و ميراث فرهنگي است.در اين اعلاميه هم چنين مفهوم جامعه اطلاعاتي چنين تعريف شد:
«مفهوم جامعه اطلاعاتي اين است كه شبكه هاي توسعه يافتة مبتني بر فنآوريهاي اطلاعاتي و ارتباطاتي، دسترسي مؤثر، مناسب و برابر به اطلاعات و محتواي مناسب مي تواند به شكوفايي استعدادهاي مردم، افزايش توسعة اقتصادي و اجتماعي، ارتقاي كيفيت زندگي، امحاي فقر و گرسنگي، و تسهيل فرآيند تصميم گيري هاي مشاركتي كمك كند.» (ديدگاه مشترك در باره جامعه اطلاعاتي)
در بخش يك اين اعلاميه تحت عنوان ديدگاه مشترك در باره جامعه اطلاعاتي بر 12 موردبه شرح زير تأكيد و اعلام شد كهجامعه اطلاعاتي در منطقة آسيا ـ اقيانوسيه بايد كارهاي زير را انجام دهد:
1. برنامه ريزي براي دسترسي مناسب و برابر و همگاني به زيرساخت هاي شبكه هاي اطلاعاتي و ارتباطي
2. استفاده از فنآوريهاي اطلاعاتي و ارتباطاتي به عنوان محركه ارتقاي توسعة اقتصادي و تكنولوژيك با تكيه برگسترش توليد ناخالص ملي از طريق نوآوري هاي تكنولوژيك و تداوم پژوهش و توسعه و در نتيجه كاهش سطح فقر از طريق رشد عظيم اقتصادي
3. افزايش اشتراكات و تقويت علوم جهاني براي توسعه، بوسيلة اطمينان از دسترسي برابر فعاليت هاي آموزشي، علمي، اقتصادي، اجتماعي، سياسي و فرهنگي به اطلاعات، در حوزه اطلاعات عمومي
4. حفاظت از ميراث غني فرهنگي و ارزش هاي اجتماعي منطقة آسيا ـ اقيانوسيه در عصر اطلاعات
5. فراهم آوردن خدمات اطلاعاتي و ارتباطي براي گروه هاي محروم اجتماعي . خصوصاً افراد كم درآمد- به منظور همكاري براي كاستن از فقر
6. تداوم استفاده از فنآوريهاي اطلاعاتي و ارتباطاتي براي تقويت رسانه هاي سنتي پخش و چاپ و تداوم اين امر تا مرحله اي كه نقش مهمي را در انتشار محتوا در جامعه اطلاعاتي ايفا كنند.
7. ارتقاي استفاده از فنآوريهاي اطلاعاتي و ارتباطاتي براي ايجاد ظرفيت و توسعه منابع انساني، با توجه ريژه به نيازهاي معلولان ( به اعتراف بخش دوم اين اعلاميه يعني تشخيص خصوصيات منحصر بفرد جامعه اطلاعاتي در منطقة آسيا و اقيانوسيه در حدود 47 ميليون نفر ناتوان و از كار افتاده در اين منطقه زندگي كي كنند كه اكثر آنها فقير و از مزاياي فنآوريهاي اطلاعاتي و ارتباطاتي محروم هستند و اين امر به خاطر عدم وجود تكنولوژي هاي مناسب براي افراد ناتوان است)
8. اطمينان از امن بودن شبكه هاي اطلاعاتي و ارتباطي براي ايجاد اعتماد در جامعه اطلاعاتي
9. با استفاده از يك محيط امن ارتباطاتي، بايد اطمينان يافت كه استفاده از خدمات اطلاعاتي و ارتباطي اقشار آسيب پذير را در معرض خطر قرار نمي دهد
10. تسهيل نقش مهم بخش خصوصي و جامعه مدني در توسعة تكنولوژي هاي اطلاعاتي و ارتباطي، شبكه ها و خدمات در جامعه اطلاعاتي و تاكيد براتفاق دولت ها در راستاي مشاركت سهامي كه اعتماد و اطمينان و رقابت هاي عادلانه را افزايش مي دهد و سرمايه گذاري بخش خصوصي و ساير فعاليت هاي جديد اين بخش را و همچنين همكاري هاي جهاني و منطقه اي را با حمايت از مشتريان و تضمين علايق عمومي زياد مي كند..
11. حمايت از استراتژي ها در راستاي ارزيابي و لحاظ تاثيرات فنآوريهاي اطلاعاتي و ارتباطاتي برمحيط زيست
12. تداوم و تعقيب روحية همكاري و همبستگي در منطقة آسيا ـ اقيانوسيه
حفظ تنوع زباني و تنوع فرهنگي و رشد مضامين محلي و توسعة منابع انساني نيز دو نكته اي است كه اعلاميه توكيو بر آن تاكيد مي ورزد:
طبق آنچه در بخش دوم اعلاميه توكيو يعني خصوصيات منحصر بفرد جامعه اطلاعاتي در منطقة آسيا و اقيانوسيه آمده است اين منطقه حاوي فرهنگ هاي غني كهن و جديد است كه داراي زبان هاي گوناگون و عادات و سنن اجتماعي ويژة خود است . طبق مندرجات بخش دوم اعلاميه توكيو بيش از 6800 زبان در دنيا وجود دارد كه 3500 زبان آن ( 51 درصد ) در منطقة آسيا و اقيانوسيه تكلم مي شود . از ديدگاه اعلاميه توكيو اين تنوع زباني و فرهنگي مي تواند توسعة جامعه را با اتكا به ارزش ها و ايده هاي گوناگون غني سازد. از ديدگاه اعلاميه توكيو اين امر گسترش و استفاده از فنآوريهاي اطلاعاتي و ارتباطاتي را با ارائة آنها به زبان و فرهنگي كه با كاربر مأنوس است، تسهيل مي سازد و لذا باعث افزايش استفاده از فنآوريهاي اطلاعاتي و ارتباطاتي خواهد شد و بنابراين افزايش پهناي باند شبكه ها در آسيا و اقيانوسيه، فقط متمركز بر فعاليتهاي، بازرگاني و شخصي نيست ، بلكه به حفظ تنوع فرهنگي: علوم بومي و سنت ها هم كمك مي كند .
توجه به توسعة منابع انساني نيز در بخش سوم اعلاميه (پيشبرد جامعه اطلاعاتي منطقه) مورد توجه قرار مي گيرد : براي اينكه مردم بيشتر وارد جامعه اطلاعاتي شوند، بايد سطح سواد و مهارت هاي مربوط به فنآوريهاي اطلاعاتي و ارتباطاتي ارتقا ء يابد و براي نيل به اين امر، آموزش و تحصيلات مناسب در تمام سطوح ، از سطح ابتدائي تا بزرگسال، براي فرصت آفريني براي تمام مردم، خصوصاً براي افراد ناتوان بايد انجام شود. بنابراين ظرفيت كشورهاي در حال توسعه و كشورهاي توسعه نيافته براي دريافت أثرات مثبت فنآوريهاي اطلاعاتي و ارتباطاتي بايد از طريق افزايش همكاري هاي ملي و منطقه اي توسعه يابد
فنآوريهاي اطلاعاتي و ارتباطاتي در عين حال از زاويه اعلاميه توكيو مي توانند به افزايش كيفيت آموزش , تحصيل و سهيم شدن همگان در اطلاعات و علوم كمك كنند.
مربيان از ديدگاه اعلاميه توكيو حكم پلي را در جامعه اطلاعاتي دارند كه توسعة مهارت هايشان مي تواند حامي نيازهاي منابع مرتبط با برنامة هاي آموزشي باشد. به همين دلايل اعلاميه توكيو تاكيد مي ورزد كه اين امر در ارتقاي دانش پيشرفته در علم و تكنولوژي بسيار مهم است و به ايجاد يك گروه مهم از متخصصان ماهر فنآوريهاي اطلاعاتي و ارتباطاتي كه به عنوان بنيادهاي توسعة فنآوريهاي اطلاعاتي و ارتباطاتي منطقه كار خواهند كرد، كمك خواهد كرد.
و باﻻخره نكته قابل توجه ديگري گه در اعلاميه توكيو به چشم مي خورد تكيه آن بر حقوق مالكيت معنوي است كه با توجه به رشد ديجيتاليسم در اين منطقه طبيعي به نظر مي رسد :
«با اين كه حقوق مالكيت معنوي نقش مهمي در پرورش خلاقيت ها در توليدنرم افزارها، تجارت الكترونيك و مشاركتي و سرمايه گذاري بازي مي كند، نياز به افزايش فعاليت براي اطمينان از تعامل بين حقوق مالكيت معنوي و علاقة كاربران اطلاعات وجود دارد و با اين وجود بايد به توافق عمومي در مورد مسائل فنآوريهاي اطلاعاتي و ارتباطاتي در سازمانهاي چند جانبه توجه ويژه داشت » ( بند f : اطمينان از تعامل بين حقوق مالكيت معنوي ( IPR ) و علايق مردم- بخش دوم : پيشبرد و تسريع جامعه اطلاعاتي منطقه )
و باﻻخره اعلاميه توكيو اولويت هاي منطقة آسيا ـ اقيانوسيه را اين چنين اعلام مي كند : دولت الكترونيك , بازرگاني الكترونيك , آموزش الكترونيك و بهداشت الكترونيك (بخش پاياني - برنامه ها و فعاليت هاي در اولويت بخشي)
4 . كنفرانس منطقهاي آمريكاي لاتين و حوزه كارائيب - باوارو (دومينكن)
کنفرانس منطقه ای آمريکای لاتين و کارائيب از 29 تا 31 ژانويه 2003 ( 7 تا 10 بهمن 81 ) در باوارو, واقع در جمهوری دومينيکن برگزار شد.
كشورهاي شركت كننده دراجلاس منطقه اي آمريكاي لاتين و كارائيب , جامعه اطلاعاتي را در ديباچه اعلاميه خود كه 3523 كلمه بود اين چنين تعريف كردند: « جامعه اطلاعاتي يك سيستم اقتصادي و اجتماعي است كه در آن علوم و اطلاعات منابع اصلي توسعه و پيشرفت به شمار مي آيد. جامعه اطلاعاتي فرصت هاي ويژه اي را در اختيار كشورها و جوامع قرار مي دهد و توسعة آن مستلزم درك ارزشهاي اصولي همانند احترام به حقوق بشر و احترام گسترده تر به قوانين بنيادين دموكراسي، حفظ محيط زيست، گسترش صلح، روش هاي توسعه، آزادي هاي بنيادين ، توسعه اقتصادي و برابري اجتماعي است ». (ديباچه اعلاميه با وارو)
كشورهاي منطقه آمريکای لاتين و کارائيب همچنين اعلام كردند كه دفاع از ديدگاه ها و اولويت هاي اين كشورها در نشست هاي جهاني، شامل اجلاس جهاني جامعه اطلاعاتي ( 2003 و2005) بايد عنصر اساسي استراتژي هاي منطقه در جامعه اطلاعاتي باشد :
«ما به عنوان كشورهاي منطقه با آگاهي از نياز به ايجاد فرصت هاي برابر در دسترسي و استفاده از فنآوريهاي اطلاعات و ارتباطات، متعهد مي شويم فعاليت هايي را در راستاي محو شكاف ديجيتال در پيش گيريم. شكاف ديجيتالي موجود در بين كشورها بازتاب جوانب گوناگون از جمله نابرابري در جنبه هاي اقتصادي، اجتماعي، فرهنگي، آموزشي، بهداشتي و دسترسي به علوم مي باشد. » (همان جا)
در هر حال كشورهاي شركت كننده در كنفرانس منطقه اي آمريكاي لاتين و كارائيب با تكيه بر اعلامية هزارة سازمان ملل و قطعنامة 183/56 مجمع عمومي سازمان ملل, اصول راهنما (دوازده اصل) و اولويت هاي (بيست ودو اولويت) منطقه اي آمريكاي لاتين و كارائيب را اعلام كردند كه مهم ترين آن ها از اين قرار بود :
- جامعه اطلاعاتي بايد با كمك به امحاي فقر، ايجاد ثروت، افزايش و گسترش توسعة اجتماعي، مشاركت دموكراتيك، تنوع زباني و فرهنگي در كنار اطمينان از وجود فرصت هاي برابر براي دسترسي به فنآوريهاي اطلاعات و ارتباطات و حمايت دائمي از قانون براي حصول به اطمينان از استفاده صحيح و موثر از آن ها . (بند c در بخش اصول راهنما )
- يكپارچه سازي تمام بخش هاي آسيب پذير جامعه، اما نه محدود كردن به افراد سالخورده، كودكان، جوامع روستائي، مردم بومي، افراد ناتوان، بيكاران، افراد تبعيدي و كوچ كنندگان , بلكه اين هابايد هدف هاي در اولويت ايجاد جامعه اطلاعاتي باشند. براي نيل به اين اهداف ، موانع مشاركت مردم نظير بي سوادي، عدم آموزش كاربران، محدوديت هاي فرهنگي و زباني و شرايط ويژة دسترسي به فنآوريهاي مطلوب، بايد از سر راه برداشته شوند.(بند f در بخش اصول راهنما )
- جامعه اطلاعاتي ذاتاً پديده اي جهاني است. بنابراين بايد يك سياست ديالوگي در مورد گرايش هاي جهاني در جامعه اطلاعاتي در سطوح گوناگون جهاني، منطقه اي و زيرمنطقه اي دنبال شود تا موارد زير را تسهيل نمايد : تدارك همكاري هاي فني براي ايجاد ظرفيت در سطح ملي و منطقه اي براي حفظ و تقويت همكاري هاي منطقه اي و بين المللي , به اشتراك گذاشتن بهترين عملكردها و تجربيات , به اشتراك گذاشتن علوم و توسعة استانداردها , قوانين و آئين نامه هاي سازگار كه وبژگي ها و شرايط خاص ملي را در نظر داشته باشند .(بند i در بخش اصول راهنما )
- دسترسي به فنآوريهاي اطلاعاتي و ارتباطاتي بايد مطابق با قوانين بين الملل، امن باشد (بندj در بخش اصول راهنما )
- حمايت از حقوق بشر مشتمل بر حق توسعه در جامعه اطلاعاتي . هر كس داراي حق آزادي عقيده و بيان است، اين حق شامل داشتن عقيده و حمايت از آن بدون دخالت ديگران ، و شامل جستجو، دريافت و به مشاركت گذاشتن اطلاعات و ايده ها از طريق هر رسانة ارتباطي، با در نظر گرفتن قوانين ملي و موافقت نامه هاي بين المللي است. ايجاد فرصت هاي آموزشي براي همه محصول اين حق خواهد بود. . (بند d در بخش اولويت ها).
- ايجاد چارچوب هاي قانوني ملي مناسب حفظ علائق عمومي و مالكيت معنوي و حفظ و گسترش ارتباطات و مبادلات الكترونيك . مقابله با جرايم مدني و سايبر (Cyber crime) مسائل پرداخت و ترخيص از گمرك، امنيت شبكه ها و محرمانه نگاه داشتن اطلاعات شخصي براي اعتماد آفريني نسبت به شبكه هاي اطلاع رسان حياتي است. اسجاد حكومت چند جانبه، شفاف و دموكراتيك بر اينترنت با توجه به نيازهاي بخش خصوصي و دولتي و همچنين جامعه مدني بخشي از اين تلاش را شكل مي دهد. (بند g در بخش اولويت ها)
- جستجوي شيوه هاي سرمايه گذاري بر روي فعاليت هاي مربوط به ايجاد يك جامعه اطلاعاتي همراه با مفهوم توسعه ملي كه پيگيري سياست هاي آن بايد با هدف ترغيب سرمايه گذاري بخش خصوصي و دولتي ايجاد اتصالات و خدمات مرتبط با فنآوريهاي اطلاعاتي و ارتباطاتي انجام شود. ضروري است كه مشاركت شركت هاي بازرگاني در توسعه و اجراي فعاليت ها و پروژه هاي ملي و منطقه اي تضمين و حلقه اي ايجاد شود كه نه تنها شركت هاي بازرگاني جذب شوند بلكه فعاليتهاي محلي نيز براي دستيابي به محتواي تكنولوژيك بيشتر ترغيب شود. بخش دولتي بايد روش هاي ابتكاري را براي جبران قصورهاي بازار در ايجاد جامعه اطلاعاتي براي تمام بخش هاي اقتصادي و اجتماعي و خصوصاً بخش هاي فقير دنبال كند. (بند i در بخش اولويت ها)
- تحكيم توسعة سرمايه هاي انساني. شايسته است كه اطلاعات مربوط به توان بالقوه فنآوريهاي جديد از طريق مبادلة اطلاعات در مورد بهترين تجارب، فعاليت ها، پروژه هاي پيلوت و بحث هاي عمومي و نمايش فيلم ها انتشار يابد و دوره هاي سواد آموزي الكترونيك (E-literacy) با هدف آموزش مردم در استفاده از فنآوريهاي اطلاعاتي و ارتباطاتي برگزار شود . اين دوره ها بايد كاربران فنآوريهاي اطلاعاتي و ارتباطاتي را با مهارت هايي آشنا كند كه آنها را براي استفاده از و توليد محتواي مفيد و از نظر اجتماعي براي بهره برداري از تمام سطوح اقتصادي ـ اجتماعي آماده نمايد . تشكيل و حفظ نيروي كار به عنوان ستون جامعه اطلاعاتي بايد با همكاري تنگاتنگ بخش خصوصي و جامعه مدني انجام شود. . (بند j در بخش اولويت ها)
- تقويت بخش چند رسانه اي در كشورها. اين بخش از نظر اقتصادي، اجتماعي، فرهنگي و سياسي در جامعه اطلاعاتي كاركردي بسيار با ارزش دارد. تقويت و توسعة صنايع فرهنگي كشورها اهميت بسزائي براي حضور در جامعه اطلاعاتي و تأييد هويت فرهنگي منطقه دارد. (بند q در بخش اولويت ها)
نكته كاملا متفاوتي كه اعلاميه کنفرانس منطقه ای آمريکای لاتين و کارائيب به چشم مي خورد اعتراض آمريكا و كانادا به بند j در بخش اصول راهنما است به بندي كه در سطورپيشين به آن اشاره شد) دسترسي به فنآوريهاي اطلاعاتي و ارتباطاتي بايد مطابق با قوانين بين الملل ، امن باشد (
آمريكا و كانادا با اعلام حق تحفظ (Reservation) زبان مورد استفاده در اين بند را ناشايست و طرح آن را مغاير با اهداف كنفرانس اعلام مي كنند.
5. كنفرانس تداركاتي آسياي غربي- بيروت (لبنان)
کنفرانس تداركاتی آسيای غربی از 4 تا 6 فوريه 2003 (15 تا 17 بهمن81) در بيروت لبنان برگزار شد.
در اين كنفرانس كه در آن نمايندگان كشورهاي عضو شوراي اقتصادي، اجتماعي غرب آسيا (ESCWA) دفتر يونسكو در قاهره براي كشورهاي عرب، سازمانهاي منطقهاي و بينالمللي، بخش خصوصي و جامعه مدني شركت داشتند , اعلاميه اي 3727 كلمه اي صادر شد كه درآن شركت كنندگان حاضر ديدگاههاي خود را در مورد فنآورهاي اطلاعاتي و ارتباطاتي در كشورهاي عرب و غرب آسيا مطرح كردند شركتكنندگان در اين كنفرانس نيز اهداف، اولويتها واستراتژي ها و رهنمونهاي مشترك خود را براي دسترسي هر چه سريعتر كشورهاي منطقه به جامعه اطلاعاتي ارائه دادند.
آسيای غربی از نظر گسترش و اجراي برنامههاي كاربردي در زمينه فنآورهاي اطلاعاتي و ارتباطاتي بسيار ضعيف است و علت آن نيز به صراحت در مقدمه اعلاميه (پاراگراف سوم) مورد اشاره قرار گرفته است :
«غرب آسيا يك منطقه ناپايدار سياسي است كه در چند دهه گذشته بحران ها، مناقشات و خصومتهاي زيادي را پشت سر گذاشته و همين امر منجر به بروز ناپايداري سياسي در منطقه شده است. برخي از كشورهاي اين منطقه هم تحريم هاي سنگيني را در مورد واردات فنآوري و دانش تحمل كردهاند. بروز چنين رويدادهايي در كشورهاي منطقه، تأثيرات عميقي بر روند نيل به منافع بالقوه فنآورهاي اطلاعاتي و ارتباطاتي گذاشته است.بنابراين انتظار نميرود تحت چنين شرايطي فنآورهاي اطلاعاتي و ارتباطاتي در غرب آسيا جايي براي پيشرفته داشته باشند و اگرچه برخي از كشورهاي منطقه هم سعي كردهاند خط مشيهاي خود را در زمينه برنامهريزي براي فنآورهاي اطلاعاتي و ارتباطاتي توسعه دهند اما آمار و ارقامهاي مربوط به شاخص هاي توسعه فنآورهاي اطلاعاتي و ارتباطاتي (نظير تلفن ثابت و همراه، كامپيوترهاي شخصي و آمار كاربران و تعداد سرورهاي اينترنتي) حاكي ار آن است كه ميزان نفوذ فنآورهاي اطلاعاتي و ارتباطاتي در اين منطقه اسيا پايينتر از سطح و ميزان نفوذ جهاني است.»
همين درصد اندك كاربران و ميزبانان اينترنتي در غرب آسيا موضوعي بود كه توجه خاصي در كنفرانس به آن شد. به علاوه عدم وجود امكانات پهن باند و هزينه مناسب از ديگر موضوعاتي بود كه مورد توجه قرار گرفت.
« توزيع نابرابر خدمات برخاسته از فنآورهاي اطلاعاتي و ارتباطاتي و امكانات اندك موجود در جوامع شهري و روستايي و استفاده ناچيز بخش هاي محروم جامعه مانند زنان و جوانان وهمچنين جوامع روستايي و كم درآمد از زيرساختها از ديگر موضوعات مورد توجه بود. اين منطقه از نظر گسترش و اجراي برنامههاي كاربردي مرتبط با فنآورهاي اطلاعاتي و ارتباطاتي بسيار ضعيف است و بسياري از سازمان هاي دولتي و خدمات دولتي درگير بوروكراسي سنگين اداري , كارآيي پايين و غير پاسخگو هستند. اين مسئله باعث مي شود تا توجه بيشتري به مدرنسازي دولت و ادارات دولتي از طريق سيستمهاي دولت الكترونيك داشته باشيم.» (مقدمه اعلاميه- بيروت )
اعلاميه کنفرانس تداركاتی آسيای غربی پس از اين مقدمه گويا , اعلام مي دارد كه در نتيجه مباحث مطرح شده، كشورهاي عضو كميسيون اقتصادي و اجتماعي غرب آسيا (ESCWA) و دفتر يونسكو در قاهره در موضوعات زير به توافق رسيدند:
«براي كشورهاي در حال توسعه , توان بالقوه و دست نخورده فنآورهاي اطلاعاتي و ارتباطاتي مي تواند در بهبود بهرهوري و ارتقاي سطح زندگي نقش مهمي داشته باشد بنابراين از بسياري از كشورهاي عضو خواسته شده تا اقدامات سياسي و تعهدات خود را براي انتقال به جامعه اطلاعاتي صورت دهند.از ديگرسو روند انتقال به جامعه اطلاعاتي بايد روندي دائمي و برابر باشد. همچنين اين انتقال بايد با اهداف توسعة هزارة سازمان ملل، مشتمل بر كاهش فقر و بيكاري، افزايش سطح آموزش، بهبود خدمات بهداشتي، افزايش توانمندي در استفاده از منابع طبيعي و كاهش خسارت زدن به ان همگام باشد. علاوه بر اين ,حق دسترسي به اطلاعات و ارتباط براي شهروندان و مردم و همچنين تشخيص و كاربرد حقوق مربوط به مالكيت معنوي و اصل جريان آزاد اطلاعات هم بايد از اصول اوليه حقوق مردم باشد. يافتن راههايي كه جامعه اطلاعاتي بتواند نيازهاي كشورهاي در حال توسعه را برآورده سازد از اهميت زيادي برخوردار است. هدف منطقه اين است كه كشورها به نقطه عطفي برسند كه فنآورهاي اطلاعاتي و ارتباطاتي را براي شكل دادن به آيندهخود, بدون خطر سست كردن هويت فرهنگي به كارببرند. اين اعلاميه بايد كمك كند تا تهديدها، چالش هاي فنآورهاي اطلاعاتي و ارتباطاتي و جهاني سازي ، تبديل به فرصتهايي براي توسعه همين فنآورهاي اطلاعاتي و ارتباطاتي شود. » (ديدگاه منطقهاي جامعه اطلاعاتي)
اعلاميه بيروت (در بخش اصول توسعه جامعه اطلاعاتي) برتقويت ظرفيت سياستگذاري در زمينه فنآورهاي اطلاعاتي و ارتباطاتي براي افزايش روند سياستگذاري فنآورهاي اطلاعاتي و ارتباطاتي در حوزه هاي منطقهاي و ملي تاكيد ويژه اي دارد :
«اگر تلاش ها و برنامهها با استراتژي توسعه ملي هماهنگ باشد، فنآورهاي اطلاعاتي و ارتباطاتي رشد بيشتري خواهند داشت. دولتها , بخش خصوصي و جامعه مدني در ايجاد دسترسي همگاني به اطلاعات نقش اصلي و مهمي دارند. كشورها، بايد ديدگاه هاي ملي و اهداف سياسي خود را اعلام كنند و ايجاد چارچوبهاي استراتژي ملي، اولويتهاي ملي، ايجاد محيط پخش سريع، بودجهبندي، گسترش و استفاده از فنآوري اطلاعات از جمله مسائلي است كه كشورها بايد به آن توجه داشته باشند» (بخش اصول توسعه جامعه اطلاعاتي / ايجاد سايت ICT ملي و منطقهاي و محيطي قانوني و نظامند / بندتنظيم سياستهاي ملي و منطقهاي)
اعلاميه بيروت در بخش ديگرخود آورده است : « كشورهاي اين منطقه ويژگي هاي گوناگون اقتصادي و اجتماعي دارند , درآمد بعضي از آنها پايين و درآمد بعضيها بالا است. افزون بر اين, بيسوادي و فقر در اين منطقه در سطحي گسترده است. مشاركت زنان و فقدان فرصتهاي شغلي هم از مسائل بغرنج اين منطقه به شمار ميآيد. البته ناپايداري سياسي مداوم و تحريم از جمله دلايل اين مسائل ميباشد» (حذف موانع فرهنگي و اجتماعي كه از پيشرفت تبديل به جامعه اطلاعاتي جلوگيري ميكنند)
در هرصورت اعلاميه بيروت براي نيل به جامعه اطلاعاتي بر پنج محور كه به شدت بر توجه به فنآورهاي اطلاعاتي و ارتباطاتي متمركز است تاكيد مي ورزد:
1 ـ ايجاد سايت فنآورهاي اطلاعاتي و ارتباطاتي ملي و منطقهاي و محيطي قانوني و نظامند
2 ـ زيرساخت فنآورهاي اطلاعاتي و ارتباطاتي
3 ـ برنامه هاي كاربردي فنآورهاي اطلاعاتي و ارتباطاتي
4- توليد فنآورهاي اطلاعاتي و ارتباطاتي و بخش خدمات
5- ظرفيتسازي فنآورهاي اطلاعاتي و ارتباطاتي
اعلاميه بيروت آن گاه در بحش پاياني , با تاكيد بر همين فنآورهاي اطلاعاتي و ارتباطاتي اولويت هاي فنآورهاي اطلاعاتي و ارتباطاتي و استراتژي ICT خود را اعلام مي دارد:
اولويتهاي فنآورهاي اطلاعاتي و ارتباطاتي:
سياست فنآورهاي اطلاعاتي و ارتباطاتي و ايجاد محيط پرقدرت: تدوين سياست كاربردي براي رفع موانع اقتصادي ـ اجتماعي بين گروههاي محروم و غير محروم جامعه.
زيرساخت فنآورهاي اطلاعاتي و ارتباطاتي: كاهش فاصله اطلاعاتي و ارتباطي و در دسترس قراردادن خدمات با هزينه مناسب و تدارك فنآوري فنآورهاي اطلاعاتي و ارتباطاتي براي همه
دولت الكترونيك: بازسازي دولت براي نيل به دولت خوب، در دسترس و مسئوليتپذير
تجارت الكترونيك: افزايش تبادلات صادراتي و تجارت فرا منطقهايي به وسيله شبكههاي الكترونيك
آموزش و يادگيري الكترونيك: در دسترس قرار دادن اطلاعات , دانش , و افزايش فرصت هاي شغلي براي همه
محتواي ديجيتال عربي : تشويق استانداردها، حضور و مديريت محتواي ديجيتال عربي در رسانههاي الكترونيك و اينترنت
توليد فنآورهاي اطلاعاتي و ارتباطاتي و بخش خدمات دهي: ايجاد تواناييهاي در منطقه براي برطرف سازي نياز منطقه و صادرات احتمالي
ظرفيت سازي: گسترش فنآورهاي اطلاعاتي و ارتباطاتي بين مردم و ارتقاي سرمايه گذاري در زمينه آموزش و تعليم با تأكيد بر كيفيت بالاي آموزش، برنامههاي فارغالتحصيلي و پژوهش هايي كه نيازهاي منطقه را برآورده سازد.
به سوي استراتژي ICT:
چه چيزي بايد گسترش يابد و كجا بايد آن را گسترش داد ؟
اعلاميه بيروت در پايان با طرح اين پرسش اعلام مي كندكه گسترش يك استراتژي مستلزم فهم همين پرسش است. صادر كنندگان اعلاميه بيروت خاطر نشان مي سازند كه براي اين منظور بايد از اقدامات و تلاشهاي ملي، منطقهاي و جهاني استفاده كرد :
« در سطح ملي تقريباً همه كشورها از اهميت فنآورهاي اطلاعاتي و ارتباطاتي براي توسعه آگاهند. ابتكارات منطقهاي مانند انچه براي ساير كشورهاي عربي اجرا شد مثل برنامه UNDP براي گسترش فنآورهاي اطلاعاتي و ارتباطاتي در منطقه اعراب (ICT DAR) و برنامه منطقهاي يونسكو، نتايج مهمي در بر دارند. اقدامات و ابتكارات جهاني نظير UN ICT Task Force جزو نقاط كانوني براي بهترين فعاليتها در زمينه فنآورهاي اطلاعاتي و ارتباطاتي هستند. سرمايهگذاري ها از ديگر سو بايد بازارهاي منطقهاي را هدف قرار دهند تا سرمايه لازم براي ايجاد شركتهاي دست اندركار عرصه فنآورهاي اطلاعاتي و ارتباطاتي ايجاد شود. همچنين بايد طرح هاي تشويق كنندهاي هم ايجاد شود تا توانايي هاي بخش خصوصي را در زمينه توسعه و گسترش نيروي انساني، زيرساخت و ساخت موسسات، افزايش دهد . علاوه بر اين بايدنظام هاي مالياتي ويژه اي هم ايجاد شود كه هزينه ساخت و شروع شركتهاي شركتهاي دست اندركار عرصه فنآورهاي اطلاعاتي و ارتباطاتي را تسهيل كند. ضمنا كشورهاي عضو هم بايد اطمينان حاصل كنند كه تمام سهامداران در روند انتقال و گذر به سوي جامعه اطلاعاتي در نظر گرفته شدهاند. اين استراتژي بايد نيازهاي خاص جوامع مختلف را لحاظ كند و اهداف اقتصاد ملي كشورهاي عضو را براي كنترل و تنظيم اجراي كار، وسايل كيفي و كمي مورد استفاده در نظر بگيرد»
6.كنفرانس منطقهاي پان عربی- قاهره (مصر) :
کنفرانس منطقه ای پان عربي درباره جامعه اطلاعاتي از 16 تا 18 ژوئن 2003 برابر با 27 تا 29 خردادماه 1382 در قاهره برگزار شد.
نمايندگان دول عرب در كنفرانس منطقه اي پان عربي قاهره گرد هم آمدند تا براي شركت در اجلاس جامعه اطلاعاتي آماده شوند. دراين كنفرانس 19 كشور عرب و 9 كشور آفريقايي به عنوان ناظر شركت داشتند.
واي يوتسومي(Y.Utsumi) دبيركل اتحاديه بين المللي ارتباطات راه دور(ITU) نيز در اين كنفرانس حضور داشت. شماري از چهره ها و شخصيت هاي سرشناس عرصه فنآورهاي اطلاعاتي و ارتباطاتي و نمايندگان سازمان هاي منطقه اي و بين المللي شاخه هاي تجاري و جامعه مدني نيز در اين نشست حضور داشتند.
شركت كنندگان در اين نشست اعلام كردند قصد دارند براي ساخت يك جامعه اطلاعاتي تلاش خود را آغاز كنند.
آنها تعهد كردند كه در دستيابي به اين هدف مهم حركتي پيوسته و همه جانبه داشته باشند و در عين حال اعلام كردند
نقش حياتي دانش در شكل دهي به جامعه نوين بشري وجامعه اقتصادي دانش محور با همه جوامع پيشين متفاوت است .
کنفرانس منطقه ای پان عربي درباره جامعه اطلاعاتي اعلام كرد:
«ايجاد جامعه اطلاعاتي مستلزم هدايت كليه منابع براي پل زدن بر روي شكاف ديجيتال است شكافي كه عميق است و دائما بين كشورهاي پيشرفته و رو به توسعه در حال بيشتر شدن است. اين نگرش مي تواند به برقراري يك جامعه اطلاعاتي ايمن تر و مرفه تر منجر شود.» (مقدمه اعلاميه قاهره)
کنفرانس منطقه ای پان عربي در بخش توسعه زيرساختي سند بر اين موارد تاكيد مي ورزد :ايجاد ستون فقرات منطقه اي براي شبكه ارتباطات دوربرد عربي پر ظرفيت براي برقراري ارتباط بين كشورهاي عربي , تقويت شبكه فيبر نوري موجود و برنامه ريزي براي آن به طوري كه تا سال 2010 به پايان برسد., ارائه چندين سطح دسترسي و ارتباط به شبكه هاي اطلاعاتي براي طبقات كم درآمد , فراهم ساختن راه هاي وصل شدن به اينترنت, ارائه حداقل خدمات جهاني ارتباطي براي تمام طبقات به گونه اي كه دسترسي به اين خدمات تا سال 2008 براي 60 درصد از جمعيت اعراب و تا سال 2010 براي 80 درصد از آنها امكان پذير شود, تقويت جريان اطلاعات در بين كشورهاي عربي و خذف موانع با تقويت توان بالقوه گروهي از طريق برقراري لينك هاي بين المللي, مانيتوركردن وب سايت هاي مغاير با آداب و سنن عربي, تشكيل نيروي ضربت اتحاديه كشورهاي عربي براي برقراري امنيت شبكه هاي اطلاعاتي عربي و حفاظت از مشتريان عربي اعم از افراد و موسسات در برابر جرايم سايبر ، نقض حريم خصوصي و آلودگي اطلاعاتي ناشي از ارائه اطلاعات غلط، دستكاري شده و انحرافي, تهيه كامپيوتر و تامين دسترسي به اينترنت ارزان و ايجاد روش هاي نو آورانه براي پرداخت ، سرمايه گذاري و بازپرداخت اقساط.
اعلاميه قاهره در بخش توسعه سرمايه انساني نيز بر اين موارد تاكيد مي ورزد: بهره گيري مطلوب از پتانسيل هاي فنآورهاي اطلاعاتي و ارتباطاتي چه در حيطه رسانه و چه در تحصيلات ، براي سرعت بخشيدن به فرايند امحاي بيسوادي,
وارد كردن مقدمات فنآورهاي اطلاعاتي و ارتباطاتي در كتب درسي مدارس و دانشگاه ها و تبادل تجربه بين كشورهاي عربي ، به علاوه تمركز بر روي ايده هاي مهم و توسعه روشهاي پايه, در نظر گرفتن زبان عربي و پردازش الكترونيك آن به عنوان هدف اصلي براي نيل به يكپارچگي عربي در زمينه اطلاعات و حفاظت از هويت ملي و خصوصيات برجسته فرهنگي و بهره گيري از مزيت هاي رقابتي كه در اثر وحدت زباني در جهان عرب ايجاد مي شود ، ايجاد صنعت محتوايي قوي عربي با قابليت رقابت در صحنه بين المللي و ايجاد دوره هاي آموزشي فشرده از طريق موسسات خبره آموزشي براي تربيت اشخاص .
اعلاميه قاهره اگر چه مثل ساير اعلاميه هاي مورد بررسي برضرورت ايجاد دولت الكترونيك و كاربرد تجارت الكترونيك تاكيد مي ورزد , اما تاكيد آن بر ايجاد يك صنعت براي محتواي عربي بسيار مشهود است :
ايجاد زيرساخت ها به موازت شكل گيري يك صنعت قوي با محتويات عربي به مثابه ستون اصلي ايجاد جامعه اطلاعاتي ...... ديجيتالي كردن منابع تاريخي ، ادبي و آثار هنري و محصولات رسانه اي عربي و حفاظت از اين منابع با آرشيو كردن آنها.... توجه به مقولات روشنفكري و دسترسي به موافقت هاي بين المللي در اين زمينه ....... ايجاد تخصص هاي جديد وغيرسنتي براي صنعت محتوا , تشويق مدارس و دانشگاه ها به مشاركت در توليد و بهره وري از محتوا...... تجديدنظر در استراتژي هاي بخشي نگر عربي در زمينه هاي تحصيلات رسانه و فعاليت هاي فرهنگي براي تضمين همكاري و تمركز بر محتوا.
تاكيد بر همكاريهاي منطقه اي نيز در اعلاميه قاهره آشكار است . اين اعلاميه در بخش همكاريهاي منطقه اي بر اين موارد تاكيد مي ورزد: تقويت نقش سازمان هاي تخصصي عربي تحت نظارت اتحاديه عرب با هدف توسعه همكاري هاي عربي در زمينه فنآورهاي اطلاعاتي و ارتباطاتي, فعال ساختن نشست تجاري عربي براي فنآورهاي اطلاعاتي و ارتباطاتي كه در نشست سران عرب در سال 2001 در عمان به تصويب رسيد، با هدف افزايش همكاري بخش تجاري در تلاش هاي مربوط به توسعه فنآورهاي اطلاعاتي و ارتباطاتي. بهره گيري از تجربيات سازمان هاي منطقه اي و بين المللي و از همه مهمتر ITU ، ESCWA ، UNESCO و UNDP براي كاربرد فنآورهاي اطلاعاتي و ارتباطاتي در جهت توسعه و تعقيب بهترين نمونه ها در پرتو تجارب كشورهاي مختلف در خصوص توسعه اطلاعاتي.
اعلاميه قاهره سپس در پايان چنين نتيجه گيري مي كند كه: « فنآورهاي اطلاعاتي و ارتباطاتي اگر به درستي موردبهره برداري قرار گيرد فرصت بسيار ارزشمندي را ايجاد مي كند كه به توسعه اجتماعي پايدار و منسجم در جهان عرب سرعت مي بخشد , جهان عرب از لحاظ منابع هيچ چيزي كمبودي براي دستيابي به موقعيتي درخور توجه در زمينه ژئوانفورماتيك (geo-informatic) ندارد و از ديگر سو استفاده صحيح از فنآورهاي اطلاعاتي و ارتباطاتي مي تواند شكاف ديجيتال بين جهان عرب و جهان پيشرفته و فاصله موجود در ميان كشورهاي عربي را پر كند.رسيدن به اين مهم در مرحله اول نيازمند همكاري منطقه اي موثر در هر دو سطح ايجاد زيرساخت و گسترش تقاضا مختلف براي انفورماتيك است.همچنين لازم است دولت هاي عرب براي جامعه اطلاعاتي تبليغ كنند و محيط سياسي و قانون گذاري مناسب را براي افزايش همكاري بخش تجاري , تقويت توانايي هاي فردي, تشويق نبوغ و نوآوري و ايجاد شركت هايي كه در آنها خلاقيت روشنفكري مهمترين عنصر است ، فراهم آورند.كشورهاي عرب بايد به توازني كه لازمه آن دربرگيري اقتصاد سنتي و اقتصاد دانش محور است برسند. آنها بايد صنعتي مستحكم براي توليد محتواي عربي به منظور ايجاد جامعه اطلاعاتي و دانش پايه ايجاد كنند.
نتيجه
بررسی تطبيقی محورهاي اعلاميه هاي شش كنفرانس منطقهاي يعني اعلاميه هاي باماكو(مالي ) , بخارست(روماني) , توكيو (ژاپن ) , باوارو (دومينكن) , بيروت (لبنان) و قاهره (مصر) نشان داد همه كشورهاي اين مناطق در مورد نحوه نيل به جامعه اطلاعاتي دغدغه هاي ويژه خود را دارند و آن را به صور مختلف در اعلاميه ها بروز داده اند, اما نكات مشتركي هم به چشم مي خورد كه در چهار محور قابل تقسيم بندي است :
ضرورت حفظ و نمايش تنوع و ميراث فرهنگي
ضرورت حفظ و نمايش تنوع و ميراث فرهنگي تقريبا به نحوي از انحا در تمامي اعلاميه ها با ادبيات و نشانه هاي متفاوت مورد تاكيد قرار گرفته است البته اين دغدغه ها همانگونه كه مورد اشاره قرار گرفت براي اروپايي ها كمتر اشت . آنه اگرچه در اعلاميه كنفرانس منطقهاي پان اروپايي(اعلاميه بخارست) بر بالابردن تنوع زباني و هويت فرهنگي تاكيد مي ورزند اما در عين حال وقتي در مقدمه اعلاميه جامعه اطلاعاتي را تعريف مي كنند براين نكته هم تصريح مي كنندكه جامعه اطلاعاتي جايي است كه تمام افراد، بدون توجه به نژاد و مليت آنها، از حق خود در مورد آزادي بيان و آزادي عقيده استفاده مي كنند، كه اين شامل آزادي حفظ عقايد بدون دخالت ديگران، جستجو، دريافت و استفاده از اطلاعات و ايده ها از طريق رسانه ها بدون توجه به سرحدات مرزي مي باشد.
موضوعات در اولويت, اصول و يا راهبردهاي ويژه
نكته ديگري كه از بررسی تطبيقی اعلاميه هاي شش كنفرانس منطقهاي به دست مي آيد اين است كه همه كشورها موضوعات در اولويت, اصول و يا راهبردهاي ويژه خود را دارند. مثلا اعلاميه باماکو در مقدمه خود بر 10 اصل پای مي فشارد و يا اعلاميه بخارست برحکومت الكترونيك , بازرگاني الكترونيك , جامعه الكترونيك و آموزش و تحصيلات الكترونيك به عنوان راهبردهاي خود تاکيد می کند . اعلاميه توكيو هم در بخش يك خود تحت عنوان ديدگاه مشترك درباره جامعه اطلاعاتي بر 12 مورد كه جامعه اطلاعاتي در منطقة آسيا ـ اقيانوسيه بايد انجام دهد تأكيد دارد. و يا كشورهاي منطقه آمريکای لاتين و کارائيب در اعلاميه باوارو اعلام مي دارند كه دفاع از ديدگاه ها و اولويت هاي اين كشورها در نشست هاي جهاني، شامل اجلاس جهاني جامعه اطلاعاتي بايد عنصر اساسي استراتژي هاي منطقه در جامعه اطلاعاتي باشد. نگاهي به اعلاميه بيروت هم نشان مي دهد كه آسيای غربی براي نيل به جامعه اطلاعاتي بر پنج محور كه به شدت بر توجه به فنآورهاي اطلاعاتي و ارتباطاتي متمركز است تاكيد دارد و بالاخره اعلاميه قاهره اگر چه مثل ساير اعلاميه هاي مورد بررسي برضرورت ايجاد دولت الكترونيك و كاربرد تجارت الكترونيك تاكيد مي ورزد , اما تاكيد آن بر ايجاد يك صنعت براي محتواي عربي بسيار مشهود است آنجا كه مي گويد ايجاد زيرساخت به موازت شكل گيري يك صنعت قوي با محتويات عربي بايد ستون اصلي ايجاد جامعه اطلاعاتي باشد
تقويت برنامه هاي ملي
تاكيد برتقويت برنامه هاي ملي هم دراعلاميه هاي مورد برسي مشهود است. نمونه ها:
اعلاميه باماکو : از پتانسيل فنآوريهاي اطلاعاتي و ارتباطاتي بايد براي توسعه آفريقا و صيانت از اصول راهنماي تفكرات آن و اتخاذ يك ديدگاه مشترك درقبال جامعه اطلاعاتي استفاده شود. اين اصول يكي از تقاضاهاي اصلي كشورهاي در حال توسعه و خصوصاً كشورهاي آفريقايي است.
اعلاميه بخارست : دولتها نياز به ايجاد يك محيط قانوني، مقرراتی و سياستي دارند که قابل اعتماد، شفاف و بدون تبعيض بوده و قابليت بالا بردن نوآوري هاي تكنولوژيك و رقابتي را داشته باشد.
اعلاميه توكيو : استفاده از فنآوريهاي اطلاعاتي و ارتباطاتي به عنوان محركه ارتقاي توسعة اقتصادي و تكنولوژيك با تكيه برگسترش توليد ناخالص ملي از طريق نوآوري هاي تكنولوژيك و تداوم پژوهش و توسعه و در نتيجه كاهش سطح فقر از طريق رشد عظيم اقتصادي.
اعلاميه باوارو : تدارك همكاري هاي فني براي ايجاد ظرفيت در سطح ملي و منطقه اي براي حفظ و تقويت همكاري هاي منطقه اي و بين المللي , به اشتراك گذاشتن بهترين عملكردها و تجربيات , به اشتراك گذاشتن علوم و توسعة استانداردها , قوانين و آئين نامه هاي سازگار كه وبژگي ها و شرايط خاص ملي را در نظر داشته باشند
اعلاميه بيروت : كشورها، بايد ديدگاه هاي ملي و اهداف سياسي خود را اعلام كنند و ايجاد چارچوبهاي استراتژي ملي، اولويتهاي ملي، ايجاد محيط پخش سريع، بودجهبندي، گسترش و استفاده از فنآوري اطلاعات از جمله مسائلي است كه كشورها بايد به آن توجه داشته باشند
اعلاميه قاهره : فنآورهاي اطلاعاتي و ارتباطاتي اگر به درستي موردبهره برداري قرار گيرد فرصت بسيار ارزشمندي را ايجاد مي كند كه به توسعه اجتماعي پايدار و منسجم در جهان عرب سرعت مي بخشد
نقش بخش خصوصي
نقش بخش خصوصي نيز در اعلاميه هاي مورد بررسي - به استثناي اعلاميه باوارو- پر رنگ است :
اعلاميه باماکو : مشاركت كامل جامعه مدني و بخش خصوصي در تمام تصميم گيري ها در سطوح بومي، ملي، منطقه اي و بين المللي مربوط به جامعه اطلاعاتي
اعلاميه بخارست: شركت هاي كوچك و متوسط ميتوانند از فن آوريهاي جديد اطلاعاتي و ارتباطاتي براي رشد نوآوري، تشخيص مصالح در بهره وري، كاهش هزينه هاي انتقال و سود بردن از شبكه ها استفاده كنند. براي حمايت از اين روند ها، دولت ها نياز دارند كه از طريق يك محيط فعال براي خدمات، چارچوبي منظم را براي ارتقا و رشد برنامه هاي سرمايه گذاري خصوصي و مشاركت بخش خصوصي ـ دولتي شکل دهند
اعلاميه توكيو: تسهيل نقش مهم بخش خصوصي و جامعه مدني در توسعة تكنولوژي هاي اطلاعاتي و ارتباطي، شبكه ها و خدمات در جامعه اطلاعاتي و تاكيد براتفاق دولت ها در راستاي مشاركت سهامي كه اعتماد و اطمينان و رقابت هاي عادلانه را افزايش مي دهد و سرمايه گذاري بخش خصوصي و ساير فعاليت هاي جديد اين بخش را و همچنين همكاري هاي جهاني و منطقه اي را با حمايت از مشتريان و تضمين علايق عمومي زياد مي كند
اعلاميه باوارو : بخش دولتي بايد روش هاي ابتكاري را براي جبران قصورهاي بازار در ايجاد جامعه اطلاعاتي براي تمام بخش هاي اقتصادي و اجتماعي و خصوصاً بخش هاي فقير دنبال كند
اعلاميه بيروت : دولتها , بخش خصوصي و جامعه مدني در ايجاد دسترسي همگاني به اطلاعات نقش اصلي و مهمي دارند
اعلاميه قاهره : لازم است دولت هاي عرب براي جامعه اطلاعاتي تبليغ كنند و محيط سياسي و قانون گذاري مناسب را براي افزايش همكاري بخش تجاري , تقويت توانايي هاي فردي, تشويق نبوغ و نوآوري و ايجاد شركت هايي كه در آنها خلاقيت روشنفكري مهمترين عنصر است ، فراهم آورند.
پانوشت
متن كامل شش سند مورد بررسي در اين تحقيق درآدرس هاي اينترنتي زير قابل دسترسي است :
www.geneva2003.org/bamako2002
www.wsis-romania.ro
www.indotel.org.do/wsis
www.wsis-japan.jp
www.wsis-egypt.gov.eg
www.escwa.org.lb/wsis |
بانکداری الکترونیکی؛ مقاومتها و تردیدها شهرام شریف سه شنبه ۲۹ اسفند ۱۳۸۵ 
پيشنهاد به يك دوست
نسخه قابل چاپ